Logo Fundusze Europejskie, Logo Misterstwo Zdrowia, Logo ŚCO, Logo UE

Informacje dla lekarzy

Rola postępowania fizjoterapeutycznego w procesie rehabilitacji chorych po laryngektomii

Dr n. med. Anna Lipińska, specjalista fizjoterapii

Rola postępowania fizjoterapeutycznego w procesie rehabilitacji chorych po laryngektomii

                Pojęcie „nowotwory nabłonkowe głowy i szyi’’ obejmuje grupę raków zlokalizowanych w górnej części układu pokarmowego i oddechowego oraz nowotwory ucha, gruczołów ślinowych, tarczycy, nowotwory skóry głowy, warg, szczęk.

Poszczególne typy nowotworów różnią się między sobą historią naturalną i rokowaniem.

Najważniejszymi czynnikami etiologicznymi, większości tych zmian onkologicznych, jest nałogowe palenie papierosów oraz nadużywanie alkoholu (szczególnie – jednoczesne występowanie obu tych nałogów). Długotrwałe narażenie na dym tytoniowy i alkohol powoduje również szereg dodatkowych schorzeń tj. choroby serca, płuc, wątroby, niedożywienie. Grupie nowotworów Głowy i Szyi towarzyszy mnogość uciążliwych zaburzeń, które utrudniają wiele życiowych czynności między innymi: oddychanie, mówienie, odżywianie, a czasami mogą upośledzać wzrok, słuch, węch, smak.

Ubytki czynnościowe, a także zniekształcenia, będące wynikiem choroby i jej leczenia mają również negatywne skutki psychologiczne jak i społeczne.

            Rak krtani jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym w obrębie głowy i szyi na świecie. Najmniejsza zachorowalność występuje w Japonii (2,0 na 100000 mieszkańców), a najczęstsza w Brazylii (19,1 na 100000 mieszkańców). W Europie Środkowej poziom ten kształtuje się na wysokości 9 – 10 nowych zachorowań na 10000 mieszkańców na rok.

Według Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce w 2011, zanotowano 2197 nowych przypadków raków krtani, w tym 1925 mężczyzn i 272 kobiet. Ryzyko zachorowania na raka krtani jest około 8 razy większe u mężczyzn niż u kobiet. Większość przypadków zachorowania na nowotwory złośliwe krtani występuje po 50 roku życia. W Polsce rak krtani zajmuje siódme miejsce wśród przyczyn zgonów z powodu nowotworów złośliwych po raku płuca, żołądka, prostaty, trzustki, pęcherza moczowego i jelita grubego.

Laryngektomia, czyli całkowite usunięcie krtani z powodu złośliwego nowotworu przyczynia się do:

  • zmian strukturalnych w obrębie tkanek żuchwy, szyi i obręczy barkowej,
  • utratę funkcji górnych dróg oddechowych.

Leczenie chirurgiczne powoduje nieodwracalne zmiany, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Wraz z amputacją krtani chorzy tracą bezpowrotnie możliwość fizjologicznego porozumiewania werbalnego. Dochodzi do zmiany toru oddychania, które są konsekwencją trwałego oddzielenia drogi oddechowej od pokarmowej. Transformacje anatomiczno-strukturalne wynikające z powodu usunięcia kości gnykowej, mięśni podgnykowych, mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, części mięśnia szerokiego szyi wraz z układem powięziowym szyi oraz żyły szyjnej wewnętrznej prowadzą do restrykcji tkanek miękkich w obrębie układu mięśniowego i powięziowego. Zmiany te bezpośrednio oddziałują na ograniczenia ruchomości w stawach kręgosłupa szyjnego oraz obręczy barkowej i powodują zmiany wzorca ruchowego w tychże rejonach ciała. Zwiększone napięcie mięśniowe
w okolicy pooperacyjnej powoduje destabilizację klatki piersiowej pogarszając mechanikę oddechową, co jednocześnie niekorzystnie wpływa na naukę mowy przełykowej. Częściowe lub całkowite usunięcie węzłów chłonnych szyjnych oraz możliwość uszkodzenia korzeni nerwowych splotu szyjnego od C1 do C4, jak i uszkodzenia nerwu dodatkowego oraz gałązki brzeżnej nerwu twarzowego i skórnych gałązek nerwów czuciowych podczas zabiegów operacyjnych, dodatkowo mogą przyczyniać się do występowania niedowładów lub porażeń. Podczas naświetlania obserwuje się intensyfikację wymienionych objawów. Osłabienie mięśni szyi i obręczy barkowej, kończyn górnych oraz zwiększone ograniczenie zakresów ruchu w odcinku szyjnym, jak również występujące dolegliwości bólowe w tych okolicach prowadzą do występowania zaburzeń wzorców ruchowych i postawy ciała.

Choroba, proces leczenia i długa rekonwalescencja obniżają siły fizyczne organizmu. Świadomość upośledzenia zewnętrznego, zmiana statusu społecznego strach przed nawrotem choroby, przed śmiercią mają wpływ na izolowanie się tych osób od społeczeństwa.

Rehabilitacja ruchowa jest doskonałym narzędziem rozładowującym stres, podnoszącym samoakceptację chorego oraz jego poczucie samowystarczalności. Dlatego też, plan zabiegów usprawniających powinien uwzględnić nie tylko ćwiczenia fizyczne, które podnoszą sprawność układu ruchu, ale również stan psychiczny pacjenta. Dzięki kontrolowanej aktywności ruchowej chorzy w sposób świadomy mogą mieć wpływ na poprawę stanu ich życia. Leczenie po amputacji krtani powinno odbywać się kompleksowo. W trakcie tych działań niezbędne jest wsparcie fizjoterapeutów, psychoterapeutów oraz logopedów. Postępowanie w tym kierunku należy rozpoczynać już w okresie przedoperacyjnym, ponieważ im lepszy stan psychiczny chorych, tym lepszy efekt rehabilitacji i związany z nim powrót do codziennego życia.

Obniżona sprawność fizyczna po laryngektomii spowodowana jest doznanym bólem i we wczesnym okresie pooperacyjnym należy unikać nadmiernych wysiłków. Jednakże przedłużająca się bezczynność powoduje szereg zmian w układzie oddechowym, obniżenie przemiany materii, zmniejszenie siły mięśniowej. Ograniczanie aktywności ruchowej deprymuje psychicznie i stopniowo eliminuje z czynnego udziału w życiu społecznym. Natomiast poniesienie sprawności ruchowej zmienia negatywny stosunek do własnego ciała
i kształtuje postawy optymistyczne. Ćwiczenia ogólnousprawniające laryngektomowanych zwiększają zdolności adaptacyjne ustroju do nowych warunków oddychania, podnoszą odporność organizmu i przyspieszają odzyskanie przedoperacyjnej sprawności fizycznej. To ruch zapewnia komfort psychiczny, rozładowuje nagromadzone napięcia po przebytym stresie. W przypadku osób po laryngektomii ruch jest koniecznym elementem w procesie rehabilitacji, której zadaniem jest przygotowanie chorego do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym.

Główne cele fizjoterapii w procesie usprawniania:

  • obniżenie napięcia mięśni obręczy barkowej,
  • złagodzenie dolegliwości bólowych w obszarze operowanym,
  • uelastycznienie blizn pooperacyjnych,
  • zwiększenie zdolności adaptacyjnych ustroju, podniesienie odporności organizmu,
  • przyspieszenie odzyskania przedoperacyjnej sprawności fizycznej,
  • edukacja oddychania torem przeponowo-żebrowym oraz wzmocnienie przepony.

W okresie pooperacyjnym kinezyterapia powinna być wprowadzona stopniowo już
w pierwszej dobie po zabiegu, lecz ze względu na ryzyko powstania powikłań pooperacyjnych rola fizjoterapeuty na tym etapie leczenia ogranicza się do:

  • aktywizacji chorego na łóżku w celu zapobiegania powikłaniom płucnym
    i krążeniowym,
  • nauki właściwego ustawienia głowy i szyi oraz bezpiecznego wykonywania podstawowych ruchów w odcinku szyjnym kręgosłupa w celu ochrony pola operacyjnego przed nadmiernym rozciągnięciem,
  • nauki ćwiczeń oddechowych torem przeponowym,
  • stopniowej pionizacji pacjenta.

Usprawnienie ruchowe powinno być przeprowadzane w różnej formie, tempie i pozycjach.

Program fizjoterapii poszpitalnej, chorych po laryngektomii, powinien zawierać:

  • pośrednią i bezpośrednią mobilizację blizn pooperacyjnych,
  • techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego w rejonie szyi, obręczy barkowej, kończyn górnych i tułowia,
  • drenaż chłonny lub aplikacje limfatyczne Kinesiology Taping w przypadku wtórnego obrzęku chłonnego w okolicy podżuchwowej, twarzy i szyi.

Uzupełnieniem postępowania fizjoterapeutycznego na tym etapie są:

  • ćwiczenia mimiczne,
  • ćwiczenia zwiększające zakresy ruchu szyi oraz w stawach obręczy barkowej,
  • trening kształtujący ogólną wydolność fizyczną.

Regularna aktywność fizyczna ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne osób po laryngektomii. Po zakończonej terapii powinni oni kontynuować rehabilitację ruchową poprzez:

  • spacery, Nordic Walking,
  • gry i zabawy ruchowe na świeżym powietrzu,
  • jazdę na rowerze.

            Według WHO zdrowie i jakość życia to „dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie tylko brak choroby lub niedomagania”. W tym kontekście duże znaczenie ma sprawność fizyczna rozumiana, jako zdolność do wykonywania czynności życia codziennego
i uprawiania dyscyplin sportowych w stopniu podstawowym, dostosowanych do możliwości
i zainteresowań pacjenta. Jakość życia to ocena subiektywna każdego z nich i w dużym stopniu zależy od jego stanu psychicznego, cech osobowości, upodobań, systemu wartości.

Potrzeba aktywności utrzymuje się przez całe życie, a jej ograniczenie jest niezgodne
z fizjologią organizmu i naturą człowieka, toteż postępowanie fizjoterapeutyczne osób laryngektomowanych ma kluczowe znaczenie na drodze do poprawy ich jakości życia.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie.

Zrozumiałem